God or not – tegen het argument van het kwaad

Leestijd: ongeveer 2 minuten

God or not

In de serie ‘God or not’ wordt drie keer een godsbewijs (en hun weerleggingen) uit de geschiedenis behandeld. Maar er zijn ook argumenten tegen het bestaan van God. Dit is de meest gebruikte: het argument van het kwaad. En er zijn ook argument die daar tegen in gaan. Dikke lol.

Argument van het kwaad

In het vorige blog werkten we het argument van het kwaad uit. We herhalen hem hier even:

  1. God is algoed (hij wil het goede)
  2. God is alwetend (hij weet alles)
  3. God is alvermogend (hij kan alles)
  4. Er bestaat kwaad in de wereld
  5. dus: God bestaat niet

We zeiden ook dat de meeste tegenargumenten ingaan op punt 1: volgt uit ‘God is algoede’ altijd dat hij nu het goede wil? Als God een tandarts was, zou je willen dat hij je soms even pijn doet om erger te voorkomen.

Wat God niet kan

Pas in de afgelopen 40 jaar is er een ander antwoord gekomen op het probleem van het kwaad. Deze gaat niet in op punt 1 (hierboven), maar punt 3. Kan God wel alles?

Kan God een steen scheppen die hij zelf niet kan optillen?

Lastig te zeggen. In beide gevallen (ja of nee) kan hij iets niet. En misschien is God dus ook wel niet zo alvermogend als je zou denken.

Wat God nog meer niet kan

God kwaad vrije wil

Alvin Plantinga (die uitgesproken Christelijke is trouwens) stelt: God kan niet alles. De bovenstaande meme laat God’s onvermogen zien. Plantinga stelt: God kan de volgende twee dingen niet combineren:

  1. een wereld scheppen met mensen erin die een vrije wil hebben
  2. een wereld scheppen die algoed is.

Mensen met vrije wil kunnen namelijk kiezen voor kwade dingen. En God kan niet allebei de stellingen waarmaken. Of hij zou een wereld hebben moeten scheppen met alleen robots (wezens zonder vrije wil), of hij moest gaan voor de vrije wil, maar dan met het risico op kwaad.

Wacht, we zijn nog niet klaar

Voordat je allerlei dingen inbrengt hier tegen in (hoe zit dat dan met dieren? En natuurgeweld?), moeten we even terug naar waar we mee bezig waren: onderzoeken of het ‘argument van het kwaad’ overtuigend bewijst dat God niet bestaat.

  • Het argument van Plantinga zegt daarover: het argument zegt God en het kwaad gaan niet samen, maar dat is niet zo. Het is mogelijk dat ze samengaan. Dus het argument is ongeldig.
  • Het argument van Plantinga zegt niet: dit is een overtuigend bewijs voor het bestaan van God (want dat is het niet).

Tja.

Het argument van Plantinga is een strikt logisch argument. Een argument waarvan wordt beweerd dat de meeste filosofen dit wel een geldige redenering vinden. Ook als ze zelf niet in God geloven.

Zelfs als je hem gelijk geeft, blijft er nog veel overeind. Bijvoorbeeld dat het bestaan van het kwaad God’s bestaan wel onwaarschijnlijk maakt. Of gewoon heel concreet: dat als het kwaad jou ongenadig treft, je zelf niet meer kunt geloven in God.

En?

En daarmee blijft het hersengymnastiek. Dit is een moeilijke, logische redenering. Daarbij is de regel: laat je eigen gedachten hierover los en controleer of het argument logisch valide is. Wat denk jij ervan?

5 Reacties

op God or not – tegen het argument van het kwaad.
  1. Bas
    |

    Beste Gerko,

    Dank voor je artikel. Je zegt dat het kwaad God’s bestaan onwaarschijnlijk maakt? Je verzaakt die stelling echter te onderbouwen. Waarom denk je dat het kwaad God’s bestaan onwaarschijnlijk maakt?

    In de bijbel lezen we over Job die ernstig lijdt. Toch blijft hij geloven in God, ook al waren de mensen in die tijd al bekend met ongeloof (Ps 14:1). Ook Christus bleef God trouw, zelf tijdens zijn kruisiging. Ook Paulus en de andere apostelen maakten ziekte en vervolgingen mee, maar ze vervielen niet in ongeloof. Meer recent is het voorbeeld van Blaise Pascal die zijn hele leven met lijden te maken had, toch bleef hij geloven. Jouw stelling dat als het kwaad (of het lijden) iemand ongenadig treft, diegene niet meer in God kan geloven gaat dus zeker niet op voor alle mensen.

    Dan nog iets over het argument van het kwaad dat jij hier presenteert. Dat argument is non sequitur, de conclusie volgt niet uit de premissen. Je zegt:

    1. God is algoed (hij wil het goede)
    2. God is alwetend (hij weet alles)
    3. God is alvermogend (hij kan alles)
    4. Er bestaat kwaad in de wereld
    5. dus: God bestaat niet

    Met premisse 1 tot 4 ben ik het op zich eens. Uit geen enkele premisse volgt echter dat God niet kan bestaan gegeven het kwaad in de wereld. Om tot die conclusie te komen zijn twee extra premissen nodig:

    1. God is algoed (hij wil het goede)
    2. God is alwetend (hij weet alles)
    3. God is alvermogend (hij kan alles)

    4. God’s ‘algoedheid’ houdt in dat hij tegen het kwaad is.
    5. God heeft geen redenen om het kwaad toe te staan.

    5. Er bestaat kwaad in de wereld
    6. dus: God bestaat niet

    Waarom zou premisse 4 waar zijn? Waarom zou God’s algoedheid impliceren dat hij tegen het kwaad is? Van God wordt immers ook verondersteld dat hij rechtvaardig is en zelf het beste weet of het laten lijden van mensen wel of niet gegrond is, bijvoorbeeld als straf. Misschien wil God juist wel het lijden in de wereld. Als dat niet zo is, dan moet jij met argumenten komen om het tegendeel te onderbouwen.

    Dan premisse 5. Die lijkt op geen enkele manier te kunnen worden onderbouwd. Wij kunnen namelijk niet te weten komen wat God’s redenen zijn om het kwaad toe te laten. Wij kunnen ons verschillende redenen voorstellen waarom God het kwaad en lijden in de wereld toelaat. Bijvoorbeeld om mensen iets te leren, te corrigeren, te straffen of te testen. Mochten we deze redenen uit kunnen sluiten, dan kunnen er altijd nog redenen zijn die voor ons verborgen zijn. Premisse 5 kan dus op geen enkele manier onderbouwd worden.

    Dus: het argument op basis van het kwaad faalt. Het probleem van het kwaad is een existentieel probleem en levert geen intellectueel argument op tegen God’s bestaan. Hoe erg en verschrikkelijk het lijden ook is. Daarom wil ik niet bagatelliseren dat mensen met oprechtheid door het kwaad geraakt kunnen worden en dat hun ervaringen met het kwaad (en lijden) hun geloof in een liefdevolle God op de proef kan stellen. Het blijft echter een emotioneel probleem. Als rationeel argument tegen God’s bestaan kan het kwaad niet gebruikt worden.

    Laat je eigen gedachten hierover los en controleer of het argument logisch valide is. Wat denk jij ervan? 😉

    Groet,
    Bas

    • Gerko Tempelman
      |

      Hey Bas,
      dank voor je uitgebreide reactie. In deze blogserie geef ik een overzicht van de meest gebruikte argumenten voor en tegen het bestaan van God. Zeker in het normale, dagelijkse leven is het argument van het kwaad een veelgebruikte.

      Logisch valt er inderdaad het een en ander van te zeggen. Dat doe ik in dit blog: http://denkjewel.nl/god-or-not-tegen-kwaad/
      Je zult daar ook een aantal argumenten herkennen die je zelf gebruikt. Boeiender echter is dat het argument van Plantinga vooral in opstand komt tegen premisse 3, over God’s alvermogendheid. Ik ben benieuwd wat je daarvan vindt.

      Overigens: je onderscheid tussen intellectueel en existentieel helpt. Veel mensen hebben niet zoveel boodschap aan of het logisch wel zo klopt – ze komen in aanraking met lijden en kwaad en vragen zich dan (begrijpelijkerwijs) af hoe dat toch kan.

  2. Bas
    |

    Beste Gerko,

    Ik ben het eens met wat je zegt. Plantinga’s ‘free will defence’ is een reactie op de claim dat het lijden in de wereld en God’s bestaan logisch inconsistent zijn. Dus dat het lijden het bestaan van God logisch uitsluit, zoals je zelf ook zei.

    Dan even over God’s alvermogendheid (omnipotentie). God kan niet het onmogelijke doen, zoals een steen maken die hij zelf niet op kan tillen, of het scheppen van een vierkante cirkel of een getrouwde vrijgezel. Het niet kunnen scheppen van dergelijke zaken doet echter niets af aan God’s vermogen al het logische mogelijke te doen. Christenen geloven zelfs dat God niet kan liegen, dus in die zien is God ook niet alvermogend, in de zin dat hij alles kan. En dat is ook helemaal geen probleem.

    Plantinga gaat uit van libertijnse vrije wil, dus een volledige vrije wil (iets was logisch mogelijk is). En zegt dat God niet een gedetermineerde wereld kan scheppen waarin er (libertijnse) vrije wil is. Dat zou zoiets zijn als het scheppen van een vierkante cirkel. Als God dus wil dat mensen een echte vrije wil hebben, dan zou je kunnen zeggen dat dat inderdaad God’s omnipotentie verkleint. Maar dan is dat wel iets waar God zelf voor gekozen heeft. Hij zou ook een volledig gedetermineerde wereld hebben kunnen scheppen.

    Ik denk inderdaad dat Plantinga laat zien dat de het lijden en het bestaan van God niet ‘logisch’ met elkaar in strijd zijn. Naast het ‘logisch’ probleem van het kwaad is er echter nog een ‘probabilistisch’ probleem van het kwaad: het lijden zou God’s bestaan onwaarschijnlijker maken. In mijn vorige reactie heb ik al uitgelegd waarom ook dat argument niet slaagt. Wie van mening is van wel, zou dat dan echt even moeten beargumenteren.

    Groet,
    Bas

  3. |

    Als ik de redenatie goed begrijp draait deze om het bestaan van een vrije wil. Geen lijden en vrije wil zijn onmogelijk samen te voegen. Maar dan gaan we zomaar uit van een bepaald concept van vrije wil. Er zijn, voor zover ik weet, goede redenen om aan te nemen dat onze wil helemaal niet zo vrij is. En daarmee verandert een belangrijk onderdeel van de redenatie vrij drastisch, zeker als Plantinga daadwerkelijk uitgaat van de volledig vrije wil, zoals Bas aangeeft.

  4. Gerko Tempelman
    |

    Hey Bram, dank voor je reactie. Ik denk dat je een punt hebt, maar ik denk ook dat het helpt om een schaal toe te voegen. Tussen 0% en 100% vrije wil.
    Jij zegt terecht: de wil is natuurlijk niet 100% vrij. En je vraag is: wat heeft dat voor gevolgen voor dit argument?

    Ik ben benieuwd wat Bas ervan zegt, maar ik denk tegelijk dat ook als jij gelijk hebt (en de vrije wil, zeg 75% behelst), dat dat niet per se invloed hoeft te hebben op wat Bas zegt.

Roep maar raak!

Momentje...